ତୁମ୍ବା: ପ୍ରକୃତିର ଅନନ୍ୟ ଉପହାର
ପ୍ରକୃତି ସହ ମଣିଷର ସମ୍ପର୍କ ଯେତେ ପୁରୁଣା, ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ଜୀବନରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ସେତେ ଅଧିକ ଗଭୀର। ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ମାଟି, ପାଣି, ଗଛଲତା ଓ ଫଳମୂଳ—ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନକୁ ସେମାନେ ଜୀବନର ଅଂଶ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ତାହାର ସଦୁପଯୋଗ କରି ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ ଜୀବନ ବିତାଇବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ‘ତୁମ୍ବା’।
ଆଜିର ଆଧୁନିକ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ତୁମ୍ବା ହୁଏତ ଏକ ଶୁଖିଲା ଫଳର ଖୋଳ ମାତ୍ର। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ପରିବାରରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ ଅଧିକ। ତୁମ୍ବା କେବେ ପାଣି ରଖିବାର ପାତ୍ର, କେବେ ଶସ୍ୟ ଓ ବୀଜ ସଂରକ୍ଷଣର ମାଧ୍ୟମ, ଆଉ କେବେ ଲୋକବାଦ୍ୟର ଅଂଶ। ସମୟ ବଦଳିଛି, ଜୀବନଶୈଳୀ ବଦଳିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମ୍ବା ସହ ଜଡ଼ିତ ପରମ୍ପରା ଆଜି ବି ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବନ୍ତ।
ତୁମ୍ବା କ’ଣ?
ତୁମ୍ବା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଲାଉ ଫଳ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇ ଶୁଖିଯିବା ପରେ ଏହାର ଭିତର ଅଂଶ ବାହାର କରାଯାଏ। ଏହାର ଶକ୍ତ ଓ ହାଲୁକା ଖୋଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
ହାଲୁକା, ମଜଭୁତ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ହୋଇଥିବାରୁ ତୁମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ବହୁମୁଖୀ। ଏହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଆକାର ଓ ଗଠନ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସାମଗ୍ରୀଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ। ଏବେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ସାମଗ୍ରୀକୁ ନେଇ କାରିଗରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସୃଜନଶୀଳ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି।
ପାଣିଠାରୁ ବୀଜ—ତୁମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ଅନେକ
ପାଣି ରଖିବା ଓ ବହନ
ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲ, ଚାଷଜମି କିମ୍ବା ଦୂରସ୍ଥ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାବେଳେ ତୁମ୍ବାରେ ପାଣି ନେଇଯିବାର ପରମ୍ପରା ଥିଲା। ଏହା ହାଲୁକା ହୋଇଥିବାରୁ ବହନ କରିବା ସହଜ ଥିଲା। ପ୍ରାକୃତିକ ଖୋଳକ ଯୋଗୁଁ ପାଣି କିଛି ସମୟ ଥଣ୍ଡା ରହିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।
ଶସ୍ୟ ଓ ବୀଜର ସୁରକ୍ଷିତ ଭଣ୍ଡାର
ମାଣ୍ଡିଆ, କାଙ୍ଗୁ, ସୁଆଁ, ଡାଲି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫସଲର ବୀଜ ସଂରକ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପଦର ଏହି ସମନ୍ୱୟ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନର ସ୍ୱାବଲମ୍ବନକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଘରୋଇ କାମରେ ବ୍ୟବହାର
ତୁମ୍ବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ପାତ୍ର, ବାଟି, ଡୋଳି ଓ ମାପ ପାତ୍ର ଭଳି ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଅନେକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ଲୋକସଙ୍ଗୀତରେ ତୁମ୍ବା
ତୁମ୍ବାର ଆଉ ଏକ ଚମତ୍କାର ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି ଲୋକବାଦ୍ୟରେ। ଏହାର ଖୋଳ ଓ ଗଠନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନିକୁ ବିଶେଷ ରୂପ ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଆଦିବାସୀ ଲୋକଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତରେ ତୁମ୍ବାର ଉପସ୍ଥିତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପରମ୍ପରାରୁ ଆଧୁନିକ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ
ସମୟ ବଦଳିବା ସହ ତୁମ୍ବାର ବ୍ୟବହାରରେ ମଧ୍ୟ ନୂଆପଣ ଆସିଛି। କାରିଗରମାନେ ତୁମ୍ବାକୁ ନେଇ ଲ୍ୟାମ୍ପ, ଫୁଲଦାନୀ, ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ, ଶୋ-ପିସ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି।
ଏହା କେବଳ ପରମ୍ପରାକୁ ନୂଆ ରୂପ ଦେଉନାହିଁ, ବରଂ ସ୍ଥାନୀୟ କାରିଗର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାର ପାଇଁ ଆୟର ନୂଆ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଯୁଗରେ ତୁମ୍ବାର ନୂଆ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଆଜି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି। ଏଭଳି ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଓ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ୁଛି। ତୁମ୍ବା ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଆକର୍ଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଦୁପଯୋଗ, ପୁନଃବ୍ୟବହାର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିପାରେ।
ଆଦିବାସୀ ଅର୍ଥନୀତିରେ ତୁମ୍ବାର ଭୂମିକା
ତୁମ୍ବା: ପରମ୍ପରାରୁ ଆଧୁନିକ ହସ୍ତଶିଳ୍ପପ୍ରକୃତି ସହ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନର ନିଆରା ସମ୍ପର୍କଶୁଖିଲା ଲାଉରୁ ତିଆରି ହୁଏ ଏତେ କିଛି!ପାଣିଠାରୁ ବୀଜ ସଂରକ୍ଷଣ—ତୁମ୍ବାର ବହୁମୁଖୀ ବ୍ୟବହାରପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଯୁଗରେ ତୁମ୍ବାର ନୂଆ ଗୁରୁତ୍ୱଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ‘ତୁମ୍ବା’
ତୁମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଘରୋଇ ଉପକରଣ ନୁହେଁ। ଏହା ସହ ଚାଷ, ସଂଗ୍ରହ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଭଳି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ତୁମ୍ବାକୁ ନେଇ ନୂଆ ଡିଜାଇନ୍ ଓ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ କାରିଗରଙ୍କ ଜୀବିକାକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରେ।
ପରମ୍ପରାକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ସମୟ
କନ୍ଧମାଳ, କୋରାପୁଟ, ମାଲକାନଗିରି, ନବରଙ୍ଗପୁର, ରାୟଗଡ଼ା, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଭଳି ଆଦିବାସୀ ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁମ୍ବା ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ୟବହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଘରର ଚାଳରୁ ଝୁଲୁଥିବା ତୁମ୍ବା, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାବେଳେ କାନ୍ଧରେ ଝୁଲୁଥିବା ତୁମ୍ବା କିମ୍ବା ଶସ୍ୟ ଓ ବୀଜ ସଂରକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ତୁମ୍ବା—ଏସବୁ କେବଳ ଏକ ସାମଗ୍ରୀର ଚିତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ।
ଆଧୁନିକତାର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏଭଳି ପରମ୍ପରା ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା, ନୂଆ ପିଢ଼ି ସହ ପରିଚିତ କରାଇବା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ବଜାର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କାରଣ ତୁମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଶୁଖିଲା ଫଳର ଖୋଳ ନୁହେଁ। ଏହା ପ୍ରକୃତି ସହ ମଣିଷର ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ, ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସିଥିବା ଲୋକଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଂଶ।
ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳିଥିବା ଏହି ସରଳ ଉପହାରକୁ ନୂଆ ପିଢ଼ି ଯଦି ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ତେବେ ତୁମ୍ବା ପରମ୍ପରାର ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ; ଏହା ଭବିଷ୍ୟତର ଟିକାଉ ଜୀବନଶୈଳୀର ଏକ ପ୍ରେରଣା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରିବ।
